Jak sprawdzić, czy toczy się przeciwko Tobie postępowanie karne?

Jeżeli podejrzewasz, że przeciwko Tobie toczy się postępowanie karne, warto jak najszybciej ustalić, czy Policja lub prokuratura rzeczywiście wszczęły sprawę i na jakim etapie się ona znajduje. Sama wiedza, że Policja lub prokuratura interesuje się określonym zdarzeniem, nie oznacza jeszcze, że masz status podejrzanego. Z kolei brak oficjalnego wezwania nie daje pewności, że organy ścigania nie wykonują już żadnych czynności.

W praktyce wiele osób dowiaduje się o postępowaniu dopiero po otrzymaniu wezwania na przesłuchanie, przeszukaniu mieszkania albo zatrzymaniu. Czy można wcześniej sprawdzić, czy toczy się przeciwko Tobie postępowanie karne? Gdzie należy szukać takich informacji i czy Policja lub prokuratura mają obowiązek udzielić ich osobie zainteresowanej?

Postępowanie „w sprawie” a postępowanie „przeciwko osobie”

Zanim zaczniemy szukać informacji, musimy zrozumieć, jak funkcjonuje polski proces karny. Każda sprawa przechodzi przez określone etapy. Postępowanie przygotowawcze (prowadzone przez Policję lub prokuraturę) dzieli się na dwie zasadnicze fazy:

• Faza in rem (postępowanie „w sprawie”) – to etap początkowy. Organy ścigania badają samo zdarzenie: czy w ogóle doszło do popełnienia przestępstwa, jakie są jego okoliczności i kto może za nie odpowiadać. Na tym etapie formalnie nie ma jeszcze podejrzanego. Z punktu widzenia prawa, postępowanie nie jest prowadzone przeciwko konkretnemu człowiekowi, nawet jeśli Policja bacznie mu się przygląda.
  
• Faza in personam (postępowanie „przeciwko osobie”) – następuje wtedy, gdy zebrane dowody dostatecznie uzasadniają podejrzenie, że czyn popełniła konkretna osoba – wtedy następuje przedstawienie jej zarzutów. Od tego momentu sytuacja procesowa tej osoby ulega zmianie. Staje się ona podejrzanym i uzyskuje określone prawa procesowe.

Nie można więc utożsamiać samego zainteresowania Policji lub prokuratury daną osobą z prowadzeniem przeciwko niej postępowania w charakterze podejrzanego.

Kiedy uzyskuje się status podejrzanego?

W śledztwie status podejrzanego uzyskuje się co do zasady z chwilą wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów. Postanowienie należy następnie ogłosić podejrzanemu i przesłuchać go.

Inaczej wygląda to w dochodzeniu. Zgodnie z art. 325g k.p.k. sporządzenie formalnego postanowienia o przedstawieniu zarzutów nie jest wymagane. Osoba uzyskuje status podejrzanego z chwilą rozpoczęcia przesłuchania, po poinformowaniu jej o treści zarzutu wpisanego do protokołu.

Od tego momentu podejrzany korzysta z pełnych uprawnień procesowych. Przede wszystkim z prawa do obrony oraz prawa do odmowy składania wyjaśnień bez konieczności podawania przyczyny.

Podobne rozróżnienie występuje w sprawach o wykroczenia. Na etapie czynności wyjaśniających Policja może prowadzić postępowanie dotyczące konkretnego zdarzenia, a osoba, której podejrzewa się popełnienie wykroczenia, może uzyskać status osoby podejrzanej o jego popełnienie. Po skierowaniu wniosku o ukaranie do sądu staje się ona obwinionym.

Czy Krajowy Rejestr Karny pozwala sprawdzić, czy toczy się przeciwko mnie sprawa?

Krajowy Rejestr Karny (dalej KRK) nie jest ogólnodostępną bazą wszystkich postępowań karnych. Dlatego uzyskanie informacji o niefigurowaniu w KRK nie oznacza, że przeciwko danej osobie nie jest prowadzone postępowanie przygotowawcze.

W KRK gromadzone są przede wszystkim informacje dotyczące osób prawomocnie skazanych. Znajdują się tam także informacje innych kategorii osób wskazanych w Ustawie o Krajowym Rejestrze Karnym.

Istotne jest to, że rejestr obejmuje również informacje o osobach tymczasowo aresztowanych oraz poszukiwanych listem gończym. Oznacza to, że w określonych sytuacjach informacja o toczącym się postępowaniu może pojawić się w KRK jeszcze przed prawomocnym skazaniem.

Każdy ma prawo uzyskać informacje o danych dotyczących jego osoby znajdujących się w KRK. Można to zrobić w formie papierowej albo elektronicznie, za pośrednictwem systemu e-KRK, po uiszczeniu wymaganej opłaty.

Warto jednak pamiętać, że zaświadczenie o niekaralności nie jest sposobem na kompleksowe sprawdzenie, czy toczy się przeciwko Tobie postępowanie karne.

Jak sprawdzić, czy prokuratura lub Policja prowadzi przeciwko Tobie postępowanie?

To pytanie jest znacznie trudniejsze, niż mogłoby się wydawać. Nie istnieje bowiem publiczna wyszukiwarka, w której można sprawdzić wszystkie prowadzone przez Policję i prokuraturę postępowania.

Jeżeli masz konkretne powody, aby przypuszczać, że możesz być przedmiotem zainteresowania organów ścigania, można skierować zapytanie do właściwej jednostki Policji lub prokuratury. Warto wskazać w nim możliwie dokładne informacje dotyczące zdarzenia, którego może dotyczyć postępowanie, w szczególności jego datę, miejsce, jednostkę prowadzącą czynności czy znaną sygnaturę.

Nie należy jednak zakładać, że prokurator albo Policja mają obowiązek udzielić każdej osobie informacji o prowadzonym postępowaniu. Jeżeli postępowanie znajduje się na etapie in rem, osoba zainteresowana nie jest jeszcze jego stroną, a dostęp do akt postępowania przygotowawczego jest ograniczony. Zgodnie z art. 156 § 5 k.p.k. udostępnienie akt na tym etapie wymaga co do zasady zgody prokuratora.

Dlatego samo wysłanie pisma z pytaniem „czy prowadzone jest przeciwko mnie postępowanie?” może nie przynieść oczekiwanego rezultatu.

W praktyce pomocny może być prawnik Przysucha lub prawnik Starachowice, który po analizie okoliczności sprawy może ocenić, jakie działania procesowe warto podjąć i czy istnieją podstawy do wystąpienia do organów ścigania.

Wezwanie na Policję – czy oznacza, że jesteś podejrzanym?

Samo wezwanie na Policję nie oznacza jeszcze, że toczy się przeciwko Tobie postępowanie karne.

Możesz zostać wezwany między innymi w charakterze świadka. Taki status wiąże się jednak z innymi prawami i obowiązkami niż status podejrzanego. Świadek ma co do zasady obowiązek stawić się na wezwanie i złożyć zeznania.

Nie oznacza to jednak, że świadek musi odpowiadać na każde pytanie. Zgodnie z art. 183 § 1 k.p.k. może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

To szczególnie ważne, jeżeli treść pytań zaczyna wskazywać, że osoba przesłuchiwana może być faktycznie zainteresowana jako potencjalny sprawca.

Podejrzany znajduje się w innej sytuacji. Przysługuje mu między innymi prawo do odmowy składania wyjaśnień oraz prawo do korzystania z pomocy obrońcy.

Czy adwokat może sprawdzić, czy toczy się przeciwko Tobie postępowanie?

Pomoc adwokata może być szczególnie istotna wtedy, gdy nie wiadomo jeszcze, czy dana osoba ma status podejrzanego.

Trzeba przy tym odróżnić dwie sytuacje. Obrońcą może być adwokat ustanowiony dla osoby, która ma status podejrzanego albo oskarżonego. Jeżeli natomiast dana osoba nie jest jeszcze stroną postępowania, adwokat może w określonych sytuacjach działać jako jej pełnomocnik, jeżeli wymaga tego ochrona jej interesów.

Ma to znaczenie między innymi przy czynnościach takich jak przeszukanie czy zatrzymanie rzeczy. Profesjonalny pełnomocnik może również ocenić, jakie informacje można uzyskać od organów ścigania i w jaki sposób należy sformułować odpowiednie pismo.

Jeżeli sprawa dotyczy osoby, która chce ustalić swoją sytuację procesową, pomocny może być zarówno adwokat Przysucha, jak i adwokat Starachowice – szczególnie gdy istnieją już konkretne sygnały wskazujące na zainteresowanie Policji lub prokuratury.

Postępowanie karne a obowiązki adresowe

Jeżeli masz podstawy przypuszczać, że jesteś objęty postępowaniem karnym pamiętaj, aby nie ignorować korespondencji urzędowej ani celowo nie unikaj kontaktu z organami procesowymi.

Podejrzany lub oskarżony ma obowiązek zawiadomić organ prowadzący postępowanie o każdej zmianie miejsca zamieszkania lub pobytu trwającego dłużej niż 7 dni. Niedopełnienie tego obowiązku może mieć poważne konsekwencje procesowe.

Istotne są również przepisy dotyczące osób przebywających za granicą. W określonych sytuacjach konieczne jest wskazanie adresu do doręczeń w kraju. Brak takiego wskazania może prowadzić do uznania pisma za skutecznie doręczone, mimo że adresat faktycznie go nie odebrał.

Dlatego wyjazd za granicę albo zmiana miejsca pobytu nie powodują „zniknięcia” z postępowania. Przeciwnie – mogą doprowadzić do sytuacji, w której postępowanie będzie się toczyć bez faktycznej wiedzy zainteresowanej osoby.

Czy można sprawdzić, czy ktoś złożył na mnie zawiadomienie?

Samo złożenie zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa nie oznacza jeszcze, że organy ścigania prowadzą postępowanie karne przeciwko wskazanej osobie.

Najpierw Policja lub prokuratura oceniają czy istnieją podstawy do podjęcia czynności. W zależności od wyników tej oceny mogą wszcząć postępowanie, prowadzić je w sprawie bez wskazania konkretnego podejrzanego albo zakończyć sprawę bez przedstawienia zarzutów.

Dlatego informacja, że ktoś „zgłosił Cię na Policję”, nie jest równoznaczna z tym, że jesteś podejrzanym.

Podsumowanie – jak sprawdzić, czy toczy się przeciwko Tobie postępowanie karne?

Nie istnieje jeden publiczny rejestr wszystkich postępowań karnych. Zaświadczenie z KRK również nie daje pełnej odpowiedzi. Rejestr obejmuje jednak m.in. osoby tymczasowo aresztowane i poszukiwane listem gończym.

Jeżeli masz powody, by podejrzewać zainteresowanie organów ścigania, przeanalizuj swoją sytuację prawną. Warto zrobić to przed podjęciem jakichkolwiek działań.

Wczesna konsultacja ze specjalistą może mieć duże znaczenie. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy Policja wezwała Cię na przesłuchanie. Podobnie, gdy funkcjonariusze wykonali czynności w Twoim domu lub miejscu pracy. Warto skonsultować się z prawnikiem także po informacji o zawiadomieniu dotyczącym Twojej osoby.