Co zrobić, gdy ktoś publikuje Twoje zdjęcia bez zgody?

Publikacja zdjęcia w Internecie zajmuje chwilę, ale jej skutki takie działania mogą być odczuwalne przez długi czas. Coraz częściej zdarza się, że ktoś umieszcza w mediach społecznościowych lub na stronie internetowej zdjęcie innej osoby bez jej wiedzy i zgody. W takiej sytuacji wiele osób zastanawia się, co zrobić, gdy ktoś publikuje Twoje zdjęcia bez zgody oraz czy można domagać się ich usunięcia.

W większości przypadków odpowiedź brzmi twierdząco. Polskie prawo chroni wizerunek jako dobro osobiste, a jego bezprawne rozpowszechnianie może prowadzić do odpowiedzialności cywilnej, a w niektórych sytuacjach także karnej. W tym artykule wyjaśniamy, kiedy zgoda na publikację zdjęcia jest konieczna, jakie są wyjątki od tej zasady oraz jakie kroki warto podjąć, gdy Twój wizerunek został wykorzystany bezprawnie. 

Wizerunek podlega ochronie prawnej

Wizerunek jest dobrem osobistym chronionym przez art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że każda osoba ma prawo decydować o tym, czy i w jaki sposób jej zdjęcie będzie rozpowszechniane.

Dodatkowo kwestie publikacji wizerunku reguluje art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z tym przepisem rozpowszechnianie wizerunku co do zasady wymaga zgody osoby przedstawionej na zdjęciu, chyba że zachodzi jeden z wyjątków przewidzianych w ustawie (np. otrzymanie umówionej zapłaty za pozowanie).

W praktyce ochrona obejmuje nie tylko zdjęcia wykonywane przez profesjonalnych fotografów, ale również fotografie publikowane w mediach społecznościowych, na portalach internetowych czy w komunikatorach.

Kiedy zgoda na publikację zdjęcia jest konieczna?

Zasadą jest, że przed opublikowaniem zdjęcia przedstawiającego konkretną osobę należy uzyskać jej zgodę. Powinna ona być świadoma i odnosić się do sposobu wykorzystania fotografii.

Osoba udzielająca zgody powinna wiedzieć między innymi:

• gdzie zdjęcie zostanie opublikowane, 
• w jakim celu będzie wykorzystane, 
• jak długo będzie dostępne, 
• w jakim kontekście zostanie przedstawione. 

Sama zgoda na wykonanie zdjęcia nie oznacza jeszcze zgody na jego publikację. Przykładowo, fakt, że zgodziłeś się na zrobienie fotografii podczas spotkania, nie daje drugiej osobie prawa do umieszczenia jej na Facebooku, Instagramie czy stronie internetowej.

Co istotne, w razie sporu to osoba publikująca zdjęcie powinna wykazać, że posiadała zgodę na rozpowszechnianie wizerunku.

Kiedy można opublikować zdjęcie bez zgody?

Prawo przewiduje kilka wyjątków od obowiązku uzyskania zgody.

Nie jest ona wymagana, gdy:

• osoba otrzymała wynagrodzenie za pozowanie i nie zastrzegła ograniczeń dotyczących publikacji; 
• zdjęcie przedstawia osobę powszechnie znaną w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych (np. polityka podczas konferencji prasowej); 
• osoba stanowi jedynie szczegół większej całości, takiej jak zgromadzenie, koncert, manifestacja, wydarzenie sportowe czy krajobraz. 

Ostatni wyjątek ma duże znaczenie praktyczne. Jeżeli zdjęcie przedstawia tłum uczestników koncertu, a konkretna osoba nie jest głównym elementem fotografii, jej zgoda zazwyczaj nie będzie potrzebna.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy fotografia koncentruje się właśnie na tej osobie. Wówczas publikacja najczęściej wymaga jej zgody.

Czy zdjęcia z prywatnych uroczystości można publikować bez zgody?

Wyjątek dotyczący zgromadzeń odnosi się do wydarzeń publicznych. Nie obejmuje natomiast prywatnych uroczystości, takich jak:

• wesela, 
• komunie, 
• urodziny, 
• spotkania rodzinne, 
• imprezy zamknięte. 

Dlatego opublikowanie zdjęć uczestników takich wydarzeń bez ich zgody może naruszać prawo do wizerunku oraz dobra osobiste.

Czy zamazanie twarzy zawsze wystarczy?

Wizerunek to nie tylko twarz, ale również charakterystyczne cechy pozwalające rozpoznać daną osobę. Czasami wystarczy sylwetka, charakterystyczny tatuaż, fryzura, sposób ubierania się czy miejsce wykonania zdjęcia.

Samo zasłonięcie oczu czarnym paskiem zwykle nie powoduje, że osoba staje się nierozpoznawalna. Jeżeli mimo zastosowanej anonimizacji można ustalić, kto znajduje się na zdjęciu, ochrona wizerunku nadal będzie obowiązywać.

Co zrobić, gdy ktoś publikuje Twoje zdjęcia bez zgody?

Jeżeli zauważysz, że ktoś bezprawnie wykorzystał Twój wizerunek, warto działać możliwie szybko.

W pierwszej kolejności dobrze jest zabezpieczyć dowody, wykonując zrzuty ekranu, zapisując adres strony internetowej oraz datę publikacji. Następnie można zwrócić się do osoby publikującej z żądaniem usunięcia zdjęcia.

Jeżeli zdjęcie znajduje się w mediach społecznościowych, warto również skorzystać z mechanizmów zgłaszania naruszeń dostępnych na danej platformie.

Gdy polubowne rozwiązanie nie przynosi efektu, możliwe jest skierowanie sprawy na drogę sądową.

Jakich roszczeń można dochodzić?

Osoba, której wizerunek został opublikowany bez zgody, może dochodzić swoich roszczeń na drodze postępowania sądowego i domagać się ochrony swoich dóbr osobistych.

W zależności od okoliczności sprawy możliwe jest żądanie:

• usunięcia zdjęcia, 
• zaniechania dalszego rozpowszechniania wizerunku, 
• opublikowania przeprosin, 
• usunięcia skutków naruszenia, 
• zapłaty zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, 
• zapłaty odpowiedniej kwoty na wskazany cel społeczny. 

Jeżeli publikacja zdjęcia spowodowała również szkodę majątkową, możliwe może być dochodzenie odszkodowania na zasadach przewidzianych w przepisach prawa.

Czy publikacja zdjęcia bez zgody może być przestępstwem?

Najczęściej bezprawna publikacja zdjęcia wiąże się z odpowiedzialnością cywilną. Są jednak sytuacje, w których może prowadzić również do odpowiedzialności karnej.

Przykładem jest art. 191a k.k., który penalizuje rozpowszechnianie bez zgody wizerunku nagiej osoby lub osoby podczas czynności seksualnej. Za taki czyn grozi kara pozbawienia wolności.

Odpowiedzialność karna może również pojawić się wtedy, gdy ktoś wykorzystuje cudzy wizerunek do podszywania się pod inną osobę, na przykład poprzez założenie fałszywego profilu w mediach społecznościowych. Takie zachowanie może wypełniać znamiona przestępstwa z art. 190a § 2 k.k. i skutkować skazaniem na karę pozbawienia wolności.

W niektórych przypadkach publikacja zdjęcia może jednocześnie prowadzić do popełnienia innych przestępstw, takich jak zniesławienie czy zniewaga. Każdą sprawę należy jednak oceniać indywidualnie.

Czy publikacja zdjęcia może naruszać przepisy RODO?

Odpowiedź brzmi – tak, ale w określonych sytuacjach. Jeżeli na podstawie zdjęcia można zidentyfikować konkretną osobę, wizerunek może stanowić daną osobową. Oznacza to, że jego przetwarzanie powinno odbywać się zgodnie z przepisami RODO.

Bezprawna publikacja zdjęcia może więc prowadzić nie tylko do odpowiedzialności cywilnej, lecz także do konsekwencji wynikających z przepisów o ochronie danych osobowych.

Podsumowanie

Co zrobić, gdy ktoś publikuje Twoje zdjęcia bez zgody? Przede wszystkim warto zabezpieczyć dowody i wezwać osobę publikującą do usunięcia zdjęcia. Jeżeli nie przyniesie to rezultatu, można dochodzić swoich praw przed sądem, żądając usunięcia fotografii, przeprosin lub zadośćuczynienia. Co do zasady publikacja cudzego wizerunku wymaga zgody osoby przedstawionej na zdjęciu, a wyjątki od tej zasady mają charakter ściśle określony. W niektórych przypadkach bezprawne wykorzystanie wizerunku może prowadzić także do odpowiedzialności karnej.