Wyjazd dziecka za granicę może stać się poważnym problemem, gdy jeden z rodziców podejmuje taką decyzję bez zgody drugiego. Szczególnie trudna sytuacja powstaje wtedy, gdy rodzic wywozi dziecko z zamiarem pozostawienia go za granicą albo po wyjeździe odmawia jego powrotu.
Czy rodzic może samodzielnie wywieźć dziecko za granicę? Czy taki wyjazd zawsze oznacza uprowadzenie dziecka przez rodzica? Co zrobić, gdy dziecko już znajduje się poza Polską?
W takich sprawach liczy się przede wszystkim szybka reakcja. W zależności od sytuacji można podjąć działania przed sądem rodzinnym, zawiadomić Policję, a w sprawach międzynarodowych skorzystać z procedury przewidzianej przez Konwencję haską z 1980 r.
Czy rodzic może wywieźć dziecko za granicę bez zgody drugiego rodzica?
Samo posiadanie pełnej władzy rodzicielskiej nie oznacza, że rodzic może w każdej sytuacji samodzielnie zdecydować o wyjeździe dziecka za granicę.
Zgodnie z art. 97 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej KRO), jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich ma prawo i obowiązek ją wykonywać. Jeżeli jednak chodzi o istotne sprawy dziecka, rodzice powinni podejmować decyzję wspólnie. Wynika to wprost z art. 97 § 2 KRO.
Do takich istotnych spraw należy między innymi decyzja o stałym lub długotrwałym wyjeździe dziecka za granicę. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy wyjazd wiąże się ze zmianą miejsca zamieszkania dziecka.
Jeżeli rodzice nie mogą dojść do porozumienia, decyzję może podjąć sąd opiekuńczy. Jeden z rodziców nie powinien więc samodzielnie zastępować zgody drugiego rodzica własną decyzją.
Trzeba przy tym odróżnić krótki wyjazd wakacyjny od wyjazdu, którego celem jest pozostawienie dziecka za granicą. Znaczenie mają także wcześniejsze orzeczenia sądu dotyczące władzy rodzicielskiej, miejsca pobytu dziecka i kontaktów.
Samowolne wywiezienie dziecka a władza rodzicielska
W praktyce szczególne znaczenie ma ustalenie, któremu z rodziców przysługuje władza rodzicielska oraz w jakim zakresie.
Zgodnie z art. 26 § 1 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z nich, któremu wyłącznie powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej. Jeżeli rodzice mieszkają osobno, miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania tego rodzica, u którego dziecko stale przebywa.
Nie oznacza to jednak, że rodzic, u którego dziecko mieszka na co dzień, może bez żadnych ograniczeń zmienić jego miejsce pobytu na inne państwo.
Stały wyjazd dziecka za granicę może wymagać zgody drugiego rodzica albo rozstrzygnięcia sądu. W razie braku porozumienia rodzic powinien wystąpić do sądu opiekuńczego.
Czy wywiezienie dziecka za granicę jest przestępstwem?
Nie każde wywiezienie dziecka przez jednego z rodziców automatycznie oznacza popełnienie przestępstwa.
Zgodnie z art. 211 Kodeksu karnego, kto wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru uprowadza lub zatrzymuje małoletniego poniżej 15 lat, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
W przypadku rodziców trzeba jednak zwrócić uwagę na zakres przysługującej im władzy rodzicielskiej. Sąd Najwyższy wskazał, że rodzic posiadający pełną władzę rodzicielską co do zasady nie może być sprawcą przestępstwa z art. 211 k.k. (zobacz: Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1979 r., sygn. VI KZP 15/79; Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2019 r., sygn. V KK 42/18). Sytuacja wygląda inaczej, gdy jego władza rodzicielska została ograniczona, zawieszona albo rodzic został jej pozbawiony.
Dlatego przed złożeniem zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa trzeba dokładnie przeanalizować orzeczenia dotyczące władzy rodzicielskiej.
Nie można więc utożsamiać każdego samowolnego wyjazdu dziecka z przestępstwem z art. 211 k.k.
Co zrobić, gdy drugi rodzic planuje wywieźć dziecko za granicę?
Jeżeli istnieje realne ryzyko, że drugi rodzic wywiezie dziecko za granicę bez Twojej zgody, nie warto czekać do momentu przekroczenia granicy.
W pierwszej kolejności należy zabezpieczyć dowody. Mogą to być między innymi:
- wiadomości SMS i e-maile dotyczące planowanego wyjazdu,
- informacje o kupionych biletach,
- rezerwacje noclegów,
- wiadomości dotyczące planowanego pobytu dziecka za granicą,
- zdjęcia lub nagrania potwierdzające przygotowania do wyjazdu,
W zależności od okoliczności można następnie wystąpić do sądu rodzinnego o odpowiednie zabezpieczenie sytuacji dziecka. Sąd opiekuńczy może zastosować środki służące ochronie dobra małoletniego. Znaczenie może mieć także art. 109 KRO, który pozwala sądowi ingerować w wykonywanie władzy rodzicielskiej, gdy dobro dziecka jest zagrożone.
W pilnych sprawach warto od razu przedstawić sądowi konkretne informacje wskazujące na ryzyko wyjazdu. Sama obawa bez przedstawienia okoliczności może nie wystarczyć.
Dziecko już wyjechało za granicę – co wtedy?
Jeżeli drugi rodzic już wywiózł dziecko i nie zamierza go zwrócić, sytuacja wymaga szybkiego działania.
W przypadku międzynarodowego uprowadzenia lub bezprawnego zatrzymania dziecka zastosowanie może znaleźć Konwencja haska z 1980 r. dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę. Jej celem jest przede wszystkim doprowadzenie do powrotu dziecka do państwa, w którym bezpośrednio przed bezprawnym wyjazdem lub zatrzymaniem miało ono miejsce zwykłego pobytu.
Postępowanie haskie nie służy natomiast rozstrzyganiu, który rodzic powinien sprawować opiekę nad dzieckiem. Jego podstawowym celem jest rozstrzygnięcie kwestii powrotu dziecka. Odpowiedzialność rodzicielska co do zasady powinna być rozstrzygana przez właściwy sąd państwa, w którym dziecko miało miejsce zwykłego pobytu.
W Polsce funkcję organu centralnego w sprawach objętych Konwencją haską pełni Minister Sprawiedliwości.
Jak wygląda procedura haska?
Procedura może znaleźć zastosowanie, jeżeli spełnione są warunki określone w Konwencji haskiej. Kluczowe znaczenie ma między innymi ustalenie miejsca zwykłego pobytu dziecka oraz tego, czy wyjazd albo zatrzymanie naruszyły prawa do opieki wynikające z prawa państwa, w którym dziecko wcześniej przebywało.
W praktyce rodzic, który chce doprowadzić do powrotu dziecka, powinien działać możliwie szybko. Zwłoka może utrudnić zebranie dowodów i ustalenie aktualnego miejsca pobytu dziecka.
Co istotne w sprawach dotyczących powrotu dziecka prowadzonych na podstawie Konwencji haskiej obowiązuje zastępstwo uczestników przez adwokatów lub radców prawnych.
Czy można odebrać dziecko od drugiego rodzica?
Jeżeli dziecko przebywa u osoby, która nie ma prawa sprawować nad nim pieczy, możliwe jest podjęcie działań zmierzających do jego odebrania.
Znaczenie może mieć tutaj art. 100 KRO, który przewiduje możliwość zwrócenia się przez sąd opiekuńczy do organów władzy publicznej o pomoc w zapewnieniu wykonywania zarządzeń dotyczących władzy rodzicielskiej.
Nie oznacza to jednak, że rodzic powinien samodzielnie próbować odebrać dziecko siłą. Takie działanie może doprowadzić do eskalacji konfliktu i dodatkowych problemów prawnych. W pierwszej kolejności warto skorzystać z dostępnych środków prawnych.
Czy należy zawiadomić Policję?
W niektórych sytuacjach zawiadomienie Policji będzie uzasadnione, szczególnie gdy istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa albo bezpośrednie zagrożenie dla dziecka.
Jeżeli rodzic, który wywiózł dziecko, miał wcześniej ograniczoną, zawieszoną lub odebraną władzę rodzicielską, należy rozważyć zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa z art. 211 k.k.
Sama obecność dziecka za granicą nie przesądza jednak o odpowiedzialności karnej. Policja i prokuratura muszą ocenić konkretny stan faktyczny oraz zakres praw rodzicielskich każdego z rodziców.
Jak zapobiec wywiezieniu dziecka za granicę?
Jeżeli konflikt między rodzicami już istnieje, warto odpowiednio wcześnie uregulować sytuację prawną dziecka.
Można w szczególności wystąpić do sądu o rozstrzygnięcie istotnej sprawy dziecka, jeżeli rodzice nie mogą osiągnąć porozumienia. W zależności od sytuacji możliwe jest także złożenie wniosku o zabezpieczenie na czas trwania postępowania.
Jeżeli istnieje realne ryzyko wyjazdu, warto działać jeszcze przed przekroczeniem granicy. Późniejsze uruchomienie procedury międzynarodowej zwykle wiąże się z większą liczbą czynności i koniecznością ustalenia miejsca pobytu dziecka.
W sprawach rodzinnych o charakterze transgranicznym szczególne znaczenie ma doświadczenie pełnomocnika. Prawnik Przysucha może pomóc w ocenie, jakie środki prawne warto podjąć jeszcze przed wyjazdem dziecka. Podobnie prawnik Starachowice może wesprzeć rodzica w przygotowaniu wniosku do sądu rodzinnego i zabezpieczeniu jego interesów.
Co zrobić, gdy drugi rodzic wywiózł dziecko bez zgody? Podsumowanie
Samowolny wyjazd dziecka za granicę może poważnie naruszać prawa drugiego rodzica, zwłaszcza gdy rodzice wspólnie wykonują władzę rodzicielską. Nie każdy taki wyjazd stanowi jednak przestępstwo. Znaczenie ma przede wszystkim zakres władzy rodzicielskiej, cel wyjazdu oraz sposób, w jaki drugi rodzic zatrzymał dziecko za granicą.
Jeżeli dziecko już przebywa poza Polską, w określonych przypadkach można skorzystać z procedury przewidzianej przez Konwencję haską. Jeżeli natomiast wyjazd dopiero się planuje, warto szybko wystąpić do sądu o odpowiednie zabezpieczenie sytuacji dziecka.
W takich sprawach czas ma szczególne znaczenie. Adwokat Przysucha lub adwokat Starachowice może pomóc ocenić sytuację, przygotować odpowiedni wniosek i podjąć działania przed sądem. Najważniejsze jest jednak, aby nie zwlekać z reakcją, gdy istnieje realne ryzyko bezprawnego wyjazdu lub zatrzymania dziecka za granicą.
Comments are closed